Każdy z nas od najmłodszych lat uczy się, jak radzić sobie z emocjami, stresem i bliskością. Sposób, w jaki reagujemy na trudne sytuacje czy budujemy relacje z innymi, nie jest przypadkowy i w dużej mierze wynika z doświadczeń, które zdobywaliśmy w kontakcie z najważniejszymi opiekunami.

Jednym z modeli, który pomaga zrozumieć te mechanizmy jest Dynamiczno-Rozwojowy Model Przywiązania i Adaptacji (DMM) opracowany przez Patricię Crittenden. Jest to współczesne rozwinięcie klasycznej teorii przywiązania Johna Bowlby’ego i Mary Ainsworth.

Klasyczna teoria przywiązania – od czego wszystko się zaczęło?

John Bowlby jako pierwszy opisał przywiązanie jako wrodzony system biologiczny, którego celem jest zapewnienie dziecku bezpieczeństwa poprzez utrzymywanie bliskości z opiekunem. Mary Ainsworth, prowadząc badania nad zachowaniem małych dzieci, wykazała, że jakość tej relacji wpływa na sposób, w jaki dziecko radzi sobie z emocjami i buduje więzi z innymi ludźmi.

Na podstawie swoich badań wyróżniła trzy podstawowe style przywiązania:

• bezpieczny, kiedy dziecko doświadcza opiekuna jako dostępnego i wspierającego,
• unikający, gdy uczy się ograniczać okazywanie emocji i potrzeb,
• ambiwalentny, kiedy opiekun jest nieprzewidywalny, a dziecko intensywnie zabiega o jego uwagę.

Później do klasyfikacji dołączono także styl zdezorganizowany, opisujący dzieci, których zachowania w sytuacji stresu wydają się niespójne lub chaotyczne.

Czym DMM różni się od klasycznej teorii przywiązania?

Model DMM rozwija teorię Bowlby’ego i Ainsworth, proponując bardziej dynamiczne spojrzenie na przywiązanie. Patricia Crittenden zwraca uwagę, że zachowania określane wcześniej jako „zdezorganizowane” często nie są przypadkowe ani chaotyczne. Mogą być złożonymi, logicznymi strategiami przystosowania do bardzo trudnych lub niebezpiecznych warunków życia.

W przeciwieństwie do klasycznej teorii, DMM koncentruje się nie tyle na przypisywaniu jednostki do określonego stylu przywiązania, ile na zrozumieniu, w jaki sposób dana osoba przetwarza informacje o zagrożeniu i jakich strategii używa, aby chronić siebie oraz utrzymywać relacje z innymi. Model ten podkreśla również, że strategie przywiązania mogą zmieniać się wraz z kolejnymi doświadczeniami życiowymi i nie są cechą niezmienną.

Strategie przywiązania jako sposób przetrwania

Model DMM zakłada, że strategie przywiązania są naturalnym sposobem adaptacji do warunków, w jakich rozwijało się dziecko. Ich podstawowym zadaniem jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa oraz pomoc w radzeniu sobie z zagrożeniem i silnymi emocjami.

To, co w dorosłym życiu może wydawać się niekorzystne lub utrudniać budowanie satysfakcjonujących relacji, często było kiedyś najlepszym dostępnym sposobem przystosowania się do otoczenia.

Jakie strategie opisuje model DMM?

Model koncentruje się na tym, w jaki sposób człowiek przetwarza informacje emocjonalne i poznawcze w sytuacjach zagrożenia. Wyróżnia kilka głównych strategii przywiązania:

• Strategia typu A (unikająca) – polega przede wszystkim na tłumieniu emocji, nadmiernym poleganiu na logicznym myśleniu oraz ograniczaniu wyrażania własnych potrzeb.
• Strategia typu C (ambiwalentna) – wiąże się z intensywnym przeżywaniem i wyrażaniem emocji oraz silnym poszukiwaniem uwagi i wsparcia.
• Strategie mieszane i złożone (A/C) – najczęściej rozwijają się w warunkach przewlekłego zagrożenia, traumy, zaniedbania lub przemocy i odzwierciedlają bardziej skomplikowane sposoby radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami.
• Strategia typu B (bezpieczna) – charakteryzuje się elastycznym korzystaniem zarówno z emocji, jak i myślenia oraz umożliwia budowanie stabilnych i satysfakcjonujących relacji.

W DMM nie ma „dobrych” i „złych” stylów przywiązania

Jednym z najważniejszych założeń modelu jest odejście od oceny strategii przywiązania. Każda strategia powstała po to, aby pomóc dziecku przetrwać i funkcjonować w określonych warunkach.

Trudności pojawiają się dopiero wtedy, gdy wypracowane strategie stają się sztywne i przestają odpowiadać na wyzwania dorosłego życia. Sposoby reagowania, które kiedyś chroniły, mogą z czasem utrudniać budowanie bliskich relacji, regulowanie emocji czy radzenie sobie z codziennym stresem.

Strategie inne niż typu B nie są zatem „błędem”, mówią o adaptacji do środowiska, w którym dana osoba dorastała.

Czy zmiana jest możliwa?

Model DMM zakłada, że strategie przywiązania mogą się rozwijać i stawać bardziej elastyczne przez całe życie. Psychoterapia, bezpieczne relacje oraz refleksja nad własnymi doświadczeniami mogą prowadzić do stopniowego wykształcenia bardziej zintegrowanego i elastycznego sposobu funkcjonowania – zbliżonego do strategii typu B.

Jeśli decydujesz się na psychoterapię, jej celem może być właśnie lepsze zrozumienie własnych mechanizmów oraz wspieranie rozwoju bardziej elastycznych sposobów regulowania emocji i budowania relacji, które będą Ci służyć w obecnym życiu.

Bibliografia:

Chrząstowski, S., Kmita, G., & Strzałkowska, A. (2023). Ujęcie przywiązania w perspektywie Dynamiczno-Rozwojowego Modelu Przywiązania i Adaptacji (DMM). Psychologia Rozwojowa, 28(4), 45-57.