Samoregulacja u dzieci. Jak wspierać self-reg w szkole? Część 2.

29 listopada 2021
samoregulacja-emocji-w-szkole-grupa-rówieśnicza-1200x691.jpg

Samoregulacja (Self-Reg) to metoda, która została stworzona przez dr Stuarta Shankera po to, by pomóc dzieciom radzić sobie ze stresem w różnych obszarach. Są osoby, które uważają, że jest ona czynnikiem bardziej wpływającym na wyniki w nauce, niż czynnik IQ. Wdrażanie strategii edukacyjnych które będą wspierać zdolności samoregulacyjne jest ważne w kontekście nie tylko przyswajania wiedzy przez dzieci, ale też w obszarze kształtowania w nich umiejętności życiowych, niezbędnych do podejmowania wyzwań i budowania relacji.

Obszary samoregulacji

Samoregulacja obejmuje pięć obszarów:

  • biologiczny,
  • emocjonalny,
  • poznawczy,
  • społeczny
  • prospołeczny.

Oddziałują one na siebie wzajemnie, a nieoptymalna regulacja w jednym, może wpływać na funkcjonowanie innych.

W pierwszej części części artykułu pisałam o tym, jak wspierać u uczniów samoregulację w obszarze biologicznym i emocjonalnym i dlaczego to ważne. Tym razem omówię obszary poznawczy, społeczny i prospołeczny.

Samoregulacja u dzieci – obszar poznawczy

Optymalna samoregulacja w tym obszarze przejawia się umiejętnościami: koncentracji uwagi, planowania i zarządzania czasem, logicznego myślenia, rozumowania przyczynowo-skutkowego, wyznaczania celów i monitorowania postępów, uwzględniania perspektywy innych.

Choć nierzadko zdarza się, że trudności ze skupieniem, „bujanie w obłokach”, podatność na rozproszenia czy łatwe poddawanie się dorośli rozumieją jako brak dyscypliny i właśnie działaniami dyscyplinującymi próbują je przezwyciężyć, skutek najczęściej jest odwrotny. Karanie i zawstydzanie dzieci pogarsza problemy z uwagą, co więcej – powodują nasilenie trudności w pozostałych obszarach samoregulacji. Dlatego nie tędy droga!

Skupianie uwagi to umiejętność. Dzieci potrzebują wsparcia w rozwijaniu jej.

Koncentracja jest wyczerpująca, dla niektórych dzieci bardziej niż dla innych.

Jak wzmacniać umiejętność skupiania uwagi u dziecka?

  • ucz dziecko zarządzać czasem (np. róbcie listę zadań i przewidujcie, ile zajmą one czasu),
  • rozmawiaj z nim, które zadania są trudniejsze, a które łatwiejsze i zachęcaj do robienia trudniejszych na początku,
  • jeśli jesteś nauczycielem, używaj metod edukacyjnych konsekwentnie, dzięki czemu lekcje będą dla uczniów przewidywalne i łatwiej będzie im się skoncentrować,
  • buduj „rusztowania” do trudniejszych zadań – planuj wskazówki, podpowiedzi, wykorzystaj pracę w grupach lub wsparcie technologiczne,
  • twórz instrukcje zadań (w różnych formach – ustne, pisemne, graficzne) podzielone na mniejsze kroki,
  • utrzymuj kontakt wzrokowy z dziećmi, jeśli masz wrażenie, że nie usłyszały – poproś by powtórzyły,
  • stwórz spokojne miejsce, do którego uczeń będzie mógł się wycofać, jeśli rozpraszaczy i stresorów będzie zbyt wiele,
  • wykorzystaj metody kreatywne: zabawy, gry – wszystko, co uczyni naukę przyjemniejszą i wzbudzi zaangażowanie.

Aby wzmacniać samoregulację w obszarze poznawczym:

  • przede wszystkim nie krytykuj dziecka, nie porównuj z innymi. Skup się na jego mocnych stronach i to na nie kieruj swoją i jego uwagę,
  • zachęcaj dziecko do brania odpowiedzialności za zadania, których się podejmuje i do dzielenia się zadowoleniem z ich wypełnienia,
  • rozwijaj w nim przekonanie, że może odnieść sukces,
  • rozmawiaj z uczniami na temat tego, co stanowi dla nich trudność, co ich rozprasza, kiedy przestają nadążać lub czują się przytłoczeni, czego potrzebują, by się skupić – im bardziej świadomi będą, tym łatwiej będzie im się wyregulować,
  • bądź wyrozumiały i uważny – dziecku, które wydaje się być znudzone, może być trudno poprosić o pomoc w zadaniu będącym dla niego wyzwaniem. Możesz wtedy np. obniżyć poziom trudności. Jeśli jednak zadanie będzie zbyt łatwe, to również może spowodować znudzenie,
  • buduj autonomię u uczniów – tam, gdzie to możliwe, niech sami stawiają sobie cele i wybierają zadania. To bardzo ważny element rozwoju samoregulacji.

Samoregulacja u dzieci – obszar społeczny

W tym obszarze optymalna samoregulacja przejawia się u dzieci rozwiniętymi umiejętnościami społecznymi w zakresie rozumienia uczuć swoich i innych oraz adekwatnego reagowania na nie, komunikacji czy wracania do równowagi po niepowodzeniach w relacjach.

W obszarze społecznym ważne jest też zagadnienie współregulacji. To proces, w którym dwie osoby rozumieją się nawzajem, obserwują swoje zachowanie (w tym sygnały niewerbalne), rozpoznają ich wpływ na siebie i drugą osobę i dostosowują je wzajemnie, aby wspierać się w regulowaniu pobudzenia.

Aby wzmacniać samoregulację w obszarze społecznym:

  • organizuj pracę w grupach lub inne doświadczenia nauki przez współpracę. Dzieci pomagając sobie wzajemnie nie tylko rozwiną samoregulację społeczną, ale też będą bardziej wytrwałe i skoncentrowane na zadaniu,
  • buduj autonomię dziecka – osobiste cele i umiejętność podejmowania decyzji to ważny kawałek także regulacji społecznej,
  • zwiększaj zakres słownictwa odnoszącego się do emocji, komunikacji niewerbalnej i perspektywy innych osób,
  • wspieraj dziecko w nawiązywaniu i podtrzymywaniu więzi z innymi.

Samoregulacja u dzieci – obszar prospołeczny

Przejawy samoregulacji w tym obszarze to umiejętność pomocy innym i współregulacji, stawiania potrzeb innych przed własnymi, poczucie sprawiedliwości wobec innych i siebie i przeświadczenie, że warto działać w zgodzie ze swoimi przekonaniami. Prospołeczność obejmuje takie zagadnienia, jak empatia, altruizm, moralność.

Aby wzmacniać samoregulację w obszarze prospołecznym:

  • rozwijaj u dzieci empatię, inicjując rozmowę o emocjach własnych i innych ludzi, rozmawiając o intencjach różnych zachowań i ich wpływie na innych, analizujcie zachowania prospołeczne bohaterów literackich czy filmowych,
  • poruszajcie trudne tematy, np. przemoc rówieśnicza, zastanawiając się nad jej motywami i konsekwencjami, przygotujcie wspólnie „kontrakt przeciw przemocy”,
  • szukajcie informacji na temat osób działających na rzecz społeczeństwa,
  • wspieraj pomysły na inicjatywy społeczne, np. wolontariat, zbiórki, koncerty charytatywne itp., pomóż dzieciom w uzyskaniu aprobaty ze strony dyrekcji,
  • tłumacz sens tego rodzaju działań – karcenie za nieprzejawianie zachowań prospołecznych tylko pogorszy sprawę. Przyczyna nie leży w złych intencjach dziecka a w nieoptymalnej samoregulacji.

Podsumowując…

Nie ma edukacji bez samoregulacji!

Dlatego tak ważna jest wiedza z tego zakresu i zastosowanie jej przez nauczycieli w szkole i przez rodziców w domu. Nieoptymalna samoregulacja w jednym obszarze będzie skutkowała trudnościami w innych, więc dorośli – bądźmy uważni! Zależy nam przecież na dobrym funkcjonowaniu dzieci w szkole i ich zaangażowaniu w naukę, a przede wszystkim – na dobrostanie psychicznym młodych ludzi.

A przy okazji może uda się coś wziąć dla siebie 🙂

Autorka: Jagoda Jokś, terapeuta dzieci i młodzieży

Bibliografia:

  • Shanker, S. (2016). Self-reg. Jak pomóc dziecku (i sobie) nie dać się stresowi i żyć pełnią możliwości. Warszawa: Mamania.
  • Shanker, S. (2019). Samoregulacja w szkole. Spokój, koncentracja i nauka. Warszawa: Mamania.
5/5 - (2 votes)

O nas

Nasz zespół powstał dzięki przyjaźni i zrozumieniu jak ważna jest współpraca pomiędzy profesjonalnymi terapeutami o różnych specjalnościach. Ufamy, że różnorodność jaką proponujemy, może zaowocować dostępnością pomocy dla wielu osób o różnych potrzebach.

Znany Lekarz.

Pracownia Psychologiczna Pomocnia

Facebook

Ten komunikat jest widoczny tylko dla administratorów.
Wystąpił problem z wyświetlaniem wpisów z Facebooka. Zapasowa pamięć podręczna w użyciu.
Kliknij, aby wyświetlić błąd
Błąd: The user must be an administrator, editor, or moderator of the page in order to impersonate it. If the page business requires Two Factor Authentication, the user also needs to enable Two Factor Authentication. Rodzaj: OAuthException

Kontakt

Poradnia Psychologiczna
Pomocnia Poznań

ul. Śniadeckich 5/2, 60-773 Poznań
nr tel. +48 795 795 202
sekretariat@pomocnia-poznan.pl

© 2023 Pomocnia Poznań | wykonanie: alpa