Relacja rodzic-dziecko: jak porozumieć się z małym dzieckiem?

5 lipca 2020
budowanie-relacji-z-dzieckiem-1200x805.jpg

Który rodzic nie był w takiej sytuacji, w której zastanawiał się o co chodzi jego dziecku? Dlaczego ostatnio często płacze, dlaczego często wpada w złość… Czasem przyglądając się rodzinie szerzej, można domyślić się, że powodem zmiany w funkcjonowaniu dziecka i występowaniu nagłych napadów złości, czy stanów smutku może być np. pojawienie się rodzeństwa, rozpoczęcie edukacji szkolnej, czy okresy napięcia rodziców wynikające z trudnej sytuacji w małżeństwie. Ostatnio mogło zdarzać się także, że trudna sytuacja związana z koronawirusem oraz długie przebywanie w izolacji mogło powodować nadmierne napięcie emocjonalne w rodzinach, a tym samym u dzieci.

Zrozumieć małe dziecko – pogłębianie relacji

Jak dotrzeć do tego o co chodzi dziecku i co ważniejsze, jak mu pomóc w rozładowaniu trudnych emocji?

W tym artykule zaproponuję sposób, który może pomóc rodzicowi lepiej zrozumieć swoje dziecko. Jest on oparty na zabawie i treningu umiejętności rodzicielskich w zabawie z dzieckiem. Jego podstawą jest trening bazujący na CPRT (Child Parent Relationship Therapy). Został on stworzony przez amerykańskiego psychologa Garegy’ego Landreth’a przy współpracy z Sue Bratton, Theresą Kellam i Sandrą Blackard. Zabawa oparta na zasadach tego treningu może umożliwić rodzicom pomoc dzieciom w poradzeniu sobie z emocjonalnymi napięciami, a jednocześnie może pomóc wzmocnić relację rodzic-dziecko poprzez nawiązanie między nimi lepszego kontaktu. Rodzic może przy tym rozwinąć swoje kompetencje rodzicielskie, uważność i komunikację z dzieckiem jego językiem.

Dlaczego zabawa miałaby pomóc?

Zabawa jest uniwersalnym i niepodważalnym prawem dzieciństwa. Jest podstawową, centralną aktywnością dzieci niezależnie od czasu i miejsca w jakim się znajdują. Jest spontaniczną, przynoszącą przyjemność aktywnością. Dzieci nie potrzebują uczyć się tego jak się bawić, jest to ich naturalna potrzeba i forma ekspresji. W oczach dorosłych zabawa jest aktywnością bezcelową, jednak nic bardziej mylnego!

Zabawa pełni bardzo ważne funkcje!

Landreth pisze:

„zabawa jest sposobem na uczenie się przez dzieci tego, czego w żaden inny sposób nie mogą się nauczyć. Jest sposobem na poznawanie i orientowanie się w świecie. Poprzez zaangażowanie w proces zabawy dzieci uczą się życia w naszym symbolicznym świecie znaczeń i wartości, jednocześnie dokonując tego poprzez doświadczanie i eksplorowanie tych wartości i znaczeń w swój własny, indywidualny sposób”. (Landreth, Frank, 1982)

W zabawie dzieci rozładowują napięcia i frustracje, znajdują swój własny sposób, żeby „przerobić”, odegrać, wyrzucić emocje dotyczące doświadczeń i sytuacji dla nich trudnych, konfliktowych, czy w których czują się zmieszane i niepewne. Jest tak jakby się „autoterapeutyzowały”. Nie posiadając jeszcze możliwości i umiejętności wyrażenia tego w sposób werbalny (ich układ poznawczy i intelekt nie są jeszcze na takim poziomie rozwoju, żeby dokonać głębszego wglądu) robią to w sposób symboliczny, nieświadomy. Ekspresja emocji i doświadczeń w zabawie odbywa się poprzez różnego rodzaju aktywności z użyciem różnorodnych zabawek i materiałów. W zabawach, w których zaangażowana jest aktywność ruchowa, dzieci poprzez ruch, poprzez ciało wyrażają emocje i odreagowują konflikty wewnętrzne, które przeżywają.

Lawrence J. Cohen – dr psychologii, specjalizujący się w terapii dzieci i rodzin przez zabawę, uważa że dzięki zabawie rodzice mogą zbudować bliskość zamiast dystansu w relacji ze swoimi dziećmi. Budowanie relacji z dzieckiem, wejście na jego poziom, rozładowywanie trudnych emocji poprzez humor, żart, „obśmiewanie” problemu (w żadnym przypadku nie wyśmiewanie dziecka) może umożliwić wyjątkowe porozumienie rodzica z dzieckiem. Dr Cohen podkreśla spontaniczną stronę zabawy i kontaktu rodzica z dzieckiem. W swojej książce „Rodzicielstwo przez zabawę” opisuje jak w zabawie dostroić się do dziecka, by pomóc mu w jego wewnętrznych konfliktach, czy problemach życia codziennego.

relacja rodzic dziecko

Budowanie relacji z dzieckiem przez zabawę

W tym artykule zaproponuję taką formę zabawy, która oparta jest na treningu wg CPRT (Child Parent Relationship Therapy). Na potrzeby tego artykuły nazwę tę formę zabawy – zabawą skoncentrowaną na relacji. Postępowanie dotyczące formy zabawy jakie opisuję ma charakter wzmacniający naturalne terapeutyczne właściwości zabawy. To wzmocnienie jest uwarunkowane: całkowitą akceptacją emocji dziecka jakie pojawią się w zabawie, regularnością zabawy (codziennie, lub co kilka dni) i wprowadzonymi granicami (limitami).

Przygotowanie zabawek i miejsca do zabawy:

Dobrze, żeby do zabaw skoncentrowanych na relacji przygotowany był zestaw zawsze tych samych zabawek, w skład, którego wchodzą:

  • zabawki imitujące prawdziwe życie, takie jak np. lalka bobas, butelka na mleko do karmienia bobasa, zestaw lekarski, 2 telefony, mały domek dla lalek, kilka lalek, które mogą być rodziną, zabawkowe pieniądze, zwierzęta domowe, kilka samochodów, naczynia kuchenne,
  • zabawki do wyrzucenia złości, np. strzelby, lub pistolety, gumowe bądź piankowe miecze, sznurek, agresywne zwierzęta takie jak dinozaury, smoki, tygrysy, figurki żołnierzy, maski,
  • zabawki kreatywne do ekspresji emocji, takie jak plastelina, papier kolorowy, farby, kredki, taśmy, 2 balony, instrumenty muzyczne, stroje do przebierania za bajkowe postaci.

Miejsce do zabawy powinno być zawsze to samo, najlepiej aby zabawki też miały swoje stałe miejsce i wszystkie były dostępne w miejscu gdzie rodzic bawi się z dzieckiem. Można np. rozłożyć zabawki na kocu, którego zawsze używamy do zabawy.

Zasady zabawy skoncentrowanej na relacji:

Dziecko prowadzi w zabawie, rodzic podąża za nim. Rodzic podąża za zabawą dziecka ukazując szczere zainteresowanie i uważnie obserwując to co robi dziecko, nie zadaje przy tym za dużo pytań sugerujących zmianę toku zabawy. Nie sugeruje też nowych wątków w zabawie, za to aktywnie przyłącza się do zabawy kiedy jest zaproszony przez dziecko. Przez 30 minut zabawy (lub dłużej, w zależności od własnego ustalenia, które powinno być powtarzalne) rodzic nie sugeruje żadnych rozwiązań, ani odpowiedzi. To dziecko w zabawie dokonuje swoich własnych decyzji i znajduje swoje własne rozwiązania.

Najważniejszym zadaniem rodzica jest bycie empatycznym wobec dziecka: rodzic stara się zrozumieć tok myślenia dziecka, stara się zrozumieć jego emocje i zamierzoną ekspresję, rodzic intensywnie stara się doświadczyć zabawy oczami swojego dziecka. Głównym zadaniem rodzica jest postawa „bycia przy dziecku”.

„Twoją intencją w obecności, zachowaniach i odpowiedziach w zabawie powinna być postawa: jestem tutaj, słyszę co do mnie mówisz, widzę co robisz, rozumiem co dla ciebie się dzieje w zabawie, jest to dla mnie ważne”. (G. Landreth, 2002)

Rodzic komunikuje swoje zrozumienie i postawę „bycia przy dziecku” poprzez:

  • werbalne opisywanie tego co dziecko robi,
  • werbalne potwierdzanie tego co dziecko mówi w zabawie,
  • najważniejsze – werbalne odzwierciedlanie uczuć, jakie dziecko przeżywa w trakcie zabawy.

Rodzic w bardzo jasny i przejrzysty sposób określa granice (limity) jakie są stawiane dziecku w trakcie zabawy. Granice są stawiane w taki sposób, aby dziecko uzyskało odpowiedzialność za działania w zabawie, tak żeby pomóc utrzymać mu samokontrolę, tam gdzie jest to niezbędne.

Limity do postawienia to:

  • limit czasu ( w zależności od możliwości, pół godziny do 1 godziny, ważne żeby był stały),
  • zakaz niszczenia zabawek, oraz przedmiotów używanych do zabawy,
  • zakaz krzywdzenia siebie, oraz rodzica.

Co musi obowiązkowo się pojawić w zabawie skoncentrowanej na relacji:

  • Struktura, czyli zawsze to samo miejsce, czas, najlepiej o tej samej porze, z przypilnowaniem limitu czasowego, te same zabawki.
  • Prowadzenie w zabawie przez dziecko, rodzic podąża za dzieckiem.
  • Przyzwolenie na aktywną zabawę dziecku, rodzic jest „w cieniu”.
  • Podążanie werbalnie za działaniami dziecka (opisuj co widzisz w zabawie).
  • Odzwierciedlaj uczucia dziecka.
  • Pilnuj granic w zachowaniu, ale tylko tam gdzie jest to niezbędnie potrzebne.
  • Zauważaj siłę dziecka, wzmacniaj jego wysiłiu poprzez podkreślanie, że sobie radzi.
  • Bądź werbalnie aktywna/ny.

Co jest zakazane w zabawie skoncentrowanej na relacji:

  • Nie krytykuj żadnego z zachowań dziecka.
  • Nie chwal dziecka.
  • Nie zadawaj naprowadzających pytań.
  • Nie pozwalaj żeby cokolwiek przeszkadzało wam w zabawie.
  • Nie podsuwaj informacji ani nie edukuj.
  • Nie pouczaj.
  • Nie inicjuj nowych aktywności w zabawie.
  • Nie bądź pasywna/ny ani cicha/chy.

Cele do osiągnięcia w serii zabaw skoncentrowanych na relacji:

  • Umożliwienie dziecku – poprzez medium jakim jest zabawa – komunikowania rodzicowi swoich myśli, potrzeb i uczuć. Umożliwienie rodzicowi zakomunikowania zrozumienia tych myśli, potrzeb i uczuć jakie ma dziecko.
  • Poprzez pogłębienie u dziecka poczucia bycia akceptowanym, zrozumianym i wartościowym, wzmocnienie w relacji z rodzicem poczucia szacunku do siebie, poczucia własnej wartości, pozytywnej samooceny, odwagi w wyrażaniu siebie. Także wzmocnienie samokontroli dziecka, większej odpowiedzialności za własne działania.
  • Wzmocnienie relacji rodzic – dziecko, oraz pogłębienie poczucia zaufania, poczucia bezpieczeństwa i bliskości zarówno po stronie rodzica jak i dziecka.
  • Podniesienie poziomu radosnego, spontanicznego porozumienia między rodzicem i dzieckiem.

zabawa zorientowana na relację rodzic dziecko

Pogłębiona relacja rodzic-dziecko

Z czasem zabawa rodzica z dzieckiem będzie się opierać na coraz mocniejszej z nim relacji. Uwaga rodzica, zainteresowanie i bezwarunkowa akceptacja wszystkich emocji dziecka jakie będą pojawiały się w zabawie spowoduje, że w sposób bezpieczny będą ujawniały się nurtujące dziecko konflikty, niezrealizowane potrzeby, trudne emocje jakich dziecko doświadcza na co dzień. Będą pojawiały się w formie różnych motywów, tematów przewodnich i postaci.

Bezwarunkowa akceptacja i podążanie za dzieckiem w zabawie umożliwią „przerobienie” i przeformułowanie tych emocji. „Przebawione” napięcia i konflikty wewnętrzne pozwolą uzyskać większy spokój i mniej napięć na co dzień. Rodzic uzyska dzięki temu większe zrozumienie dla emocji i potrzeb swojego dziecka. Z czasem uzyska wgląd w konflikty wewnętrzne dziecka i emocje, które zaskoczą rodzica. Może go także zaskoczyć powtarzalność tych samych motywów, czy tematów zabaw, lub intensywność pewnych zachowań czy emocji dziecka. W swojej praktyce spotykam czasem rodziców, którzy niepokoją się np. tym, że w ich zabawach z dzieckiem pojawia się dużo tematów dotyczących złości, agresji. Często bardzo intensywnie przeżywanej przez dziecko w zabawie. Należy jednak pamiętać, że zabawa nie jest dosłownym odzwierciedleniem świata wewnętrznego dziecka, a jego zintensyfikowaną symbolicznie formą. Czyli, że np. wielokrotnie atakujący w zabawie dinozaur pożerający inne dinozaury, jest tylko formą odreagowywania napięć i sposobem na oswajanie przez dziecko swojej agresji, która dzięki temu w życiu będzie przybierać bardziej akceptowane społecznie formy.

Autorka: Anna Król, psycholog dziecięcy, Terapeutka Play Therapy

Bibliografia:

  • „Play Therapy. The Art of Relationship”, Gary Landreth, Brunner-Routhledge, 2002
  • „Rodzicielstwo przez zabawę”, Lawrence J. Cohen, Mamania, 2012
  • „Zabawa w psychoterapii”, red: Heidi Kaduson, Charles Schaefer, GWP, 2015

O nas

Nasz zespół powstał dzięki przyjaźni i zrozumieniu jak ważna jest współpraca pomiędzy profesjonalnymi terapeutami o różnych specjalnościach. Ufamy, że różnorodność jaką proponujemy, może zaowocować dostępnością pomocy dla wielu osób o różnych potrzebach.

Znany Lekarz

Pracownia Psychologiczna Pomocnia

Facebook

This message is only visible to admins.

Problem displaying Facebook posts. Backup cache in use.
Click to show error

Error: The user must be an administrator, editor, or moderator of the page in order to impersonate it. If the page business requires Two Factor Authentication, the user also needs to enable Two Factor Authentication.
Type: OAuthException
Solution: See here for how to solve this error

Kontakt

Poradnia Psychologiczna
Pomocnia Poznań

ul. Śniadeckich 5/2, 60-773 Poznań
nr tel. +48 795 795 202
sekretariat@pomocnia-poznan.pl

© 2022 Pomocnia Poznań | wykonanie: alpa