Relacja terapeutyczna

Terapia Gestalt bywa nazywana podejściem „relacyjnym”. W pracy gabinetowej, to określenie znajduje swoje odzwierciedlenie we wzmożonej uważności na relację, która tworzy się pomiędzy klientem a terapeutą. Obie osoby wzajemnie na siebie oddziaływują, współtworzą relację i nadają nowe znaczenia. Poszukiwanie fenomenu spotkania „Ja” z „Ty” stanowi zatem jeden z głównych przedmiotów zainteresowań psychoterapeuty Gestalt. „W autentycznej, wzajemnej relacji pomiędzy Klientem a Terapeutą rodzi się dialogiczne spotkanie o walorach terapeutycznych, leczących.” (Joyce, Still, 2020). Powyższe stwierdzenie podkreśla rangę relacji terapeutycznej, jako znaczącego czynnika wprowadzania zmiany. Podstawę do zbudowania relacji terapeutycznej mogą stanowić następujące elementy:

● ustalenie bezpiecznego gruntu do pracy,
● sojusz terapeutyczny (przymierze terapeutyczne),
● nawiązanie kontaktu, w którym jest intencja do wspólnego eksplorowania relacji.

Sojusz terapeutyczny

Sojusz terapeutyczny, zaczyna tworzyć się od momentu sięgnięcia po kontakt przez klienta, a jednocześnie zaoferowania wsparcia oraz swojego zaangażowania ze strony terapeuty. Decyzja o podjęciu współpracy jest więc początkiem tworzenia sojuszu. Podstawą do jego rozwoju jest obopólne przeświadczenie o dobrych intencjach drugiej strony. Klient ufa terapeucie, że ten kieruje się jego dobrem, nawet w sytuacjach, gdy proces terapii jest trudny i wymagający. Dzięki temu, wytrwanie w procesie psychoterapii jest możliwe nawet w momentach, gdy klient doświadcza zwątpienia w terapeutę lub innego rodzaju trudności.
Przymierze terapeutyczne i jego tworzenie, jest procesem samo w sobie. Osoba terapeuty pracuje na to, aby zostać obdarzoną zaufaniem klienta. Robi to między innymi poprzez szacunek do klienta, i jego doświadczeń oraz poprzez postawę otwartości, z jaką przyjmuje wszystko, co klient wnosi do kontaktu. Rozwijanie i umacnianie sojuszu jest więc rozłożone w czasie. Terapeuta dąży do jego umacniania, jednak może się też zdarzyć, że w różnych momentach terapii, przymierze zostanie zachwiane. Empatyczne zrozumienie terapeuty i rozmowa na temat napotkanych trudności, może stanowić znaczący krok w kierunku zdrowienia klienta.
Ważnym aspektem jest wspólne podsumowywanie i omawianie, na ile efektywna, pomocna, i istotna jest dla klienta relacja terapeutyczna. Może to być realizowane np. poprzez wspólne sprawdzanie efektów pracy nad określonymi celami, czy dowiadywanie się, co w interwencjach terapeuty jest pomocne z perspektywy klienta. Dzięki temu, klient zyskuje przekonanie o partnerstwie, polegające na aktywnym zaangażowaniu w to, co dzieje się w trakcie spotkań. Badania wskazują, że tworzenie klientom przestrzeni do dawania tego typu informacji zwrotnych, sprzyja skuteczności terapii (Miller i inn., 2008).

Relacja dialogiczna

Relacja dialogiczna jest specyficzną formą relacji terapeutycznej, proponowaną przez teorię Gestalt. Pojęcie zostało rozwinięte na podstawie pracy filozoficznej Martina Bubera. Podejście dialogiczne stanowi dla klienta szansę na uznanie swojej podmiotowości, odrębności i wzięcie odpowiedzialności za swoje Ja. Jednocześnie jest to rodzaj relacji, wymagający pełnego zaangażowania, autentyczności i obecności w kontakcie ze strony terapeuty. Sposób współtworzenia relacji i obszar koncentracji terapeuty stanowi znaczący aspekt odróżniający Gestalt od innych nurtów psychoterapii. To co rzeczywiste, jest ważnym elementem dialogu. Terapeuta koncentruje się więc na „tu i teraz”, odzwierciedlanym w relacji z klientem, która dzieje się w chwili obecnej.
Terapeuta próbuje być tu i teraz. Angażuje się w kontakt, wnosząc autentycznego siebie. Otwiera się na prawdziwe spotkanie z klientem, uwzględniając możliwość doświadczania różnego rodzaju poruszeń. Decyzja o tym, czy podzielić się swoją reakcją, jest uzależniona tym, co zdaniem terapeuty przyniesie korzyść klientowi. Możliwość zobaczenia terapeuty w prawdzie i autentyczności, tworzy dla klienta szansę na zaakceptowanie własnych uczuć i zintegrowanie jego doświadczeń. Może być także czynnikiem wzmacniającym relację terapeutyczną.
Relacja terapeutyczna stanowi dla człowieka okazję do bycia przyjętym, usłyszanym i zrozumianym. Daje klientowi możliwość doświadczenia kontaktu, w którym jego emocje, myśli oraz potrzeby są traktowane poważnie i spotykają się z uznaniem (Joyce, Sills, 2020).
Rola relacji terapeutycznej niewątpliwie jest istotnym czynnikiem leczącym w psychoterapii Gestalt. Jednocześnie, obok dążenia do pogłębiania i wzmacniania relacji, równie ważne są momenty, kiedy klient potrzebuje wycofać się. Wówczas oddanie klientowi odpowiedzialności za regulowanie bliskości, uważność oraz otwartość na dalszy przebieg kontaktu, może stanowić istotny aspekt zdrowienia klienta.

Metoda fenomenologiczna

Dla lepszego rozumienia podstaw do tworzenia relacji terapeutycznej w nurcie Gestalt, warto zastanowić się nad znaczeniem fenomenologii w pracy gabinetowej. Zdaniem Husserla, jednego z twórców fenomenologii, aby poznać świat, należy odrzucić patrzenie na rzeczy i zjawiska przez pryzmat interpretacji, nazw i dotychczasowych doświadczeń. Zamiast tego, fenomenologia sugeruje, aby skierować uwagę na świadomość i opis zjawisk wprost. Sprawdzanie ich właściwości poprzez opis tego, co dostępne zmysłom, zamiast interpretacji. Taka postawa wymaga wycofania do tła naszych wcześniejszych przeżyć, doświadczeń i przekonań. Daje tym samym możliwość odbierania rzeczy takimi, jakimi są, bez niepotrzebnych interpretacji, wyobrażeń, czy zniekształceń wynikających z wcześniejszych doświadczeń człowieka (Skottun, Kruger, 2023).
W procesie psychoterapii, podejście fenomenologiczne odzwierciedla się w byciu terapeuty tak blisko przeżywania klienta, jak to możliwe, przy jednoczesnym trwaniu w chwili obecnej. Takie stanowisko jest opozycją do interpretowania zachowań, wydarzeń i wypowiedzi. Pozwala klientowi sprawdzać różne aspekty własnego przeżywania i uświadamiać sobie, w jaki sposób tworzy znaczenia. Taki rodzaj kontaktowania się ze sobą, i zaciekawianie się własnym światem wewnętrznym, bez formułowania ocen i interpretacji, pozwala klientowi dowiadywać się „kim jest” oraz „w jaki sposób jest”.
Metoda fenomelogogieczna w gabinecie psychoterapeuty zakłada podejście do klienta z otwartym umysłem, zaciekawianie się nim i jego osobistymi doświadczeniami. Tak terapeuta, jak i klient, mają okazję sprawdzać subiektywne znaczenia, nadawane przez klienta oraz sposób, w jaki doświadcza on siebie w szeroko rozumianym świecie. Dla klienta stanowi to szansę na zmianę perspektywy, zyskanie szerszego obrazu własnych doświadczeń i reflektowania tego, co dotychczas mogło pozostawać niedostępne. Może skutkować wyostrzeniem świadomości klienta odnośnie jego własnych przeżyć i zwiększeniem jasności, co do podejmowanych decyzji. (Joyce, Still, 2020)

Podsumowanie

Klient sięga po pomoc psychoterapeuty, ponieważ jest w sytuacji, w której pojawia się u niego potrzeba zmiany. Zadanie terapeuty stanowi przyjęcie klienta ze wspierającą postawą i z gotowością do bycia w autentycznym kontakcie z nim. Ma za zadanie stworzyć przestrzeń, w której klient będzie miał możliwość spojrzeć na trudności, których doświadcza i poprzez to, dowiedzieć się, czego potrzebuje. Relacja terapeutyczna pozwala klientowi odkrywać nowe szanse. Jest momentem, w którym możemy eksplorować przekonania na temat siebie oraz innych osób i sytuacji. Dzięki temu umożliwia m.in. odkrycie nowych perspektyw i wzięcie odpowiedzialności za swoje bycie, sposób przeżywania świata i role, które podejmujemy.
W procesie psychoterapii klient ma szasnę przyjrzeć się, jak jego przeszłość jest obecna w teraźniejszości. Przybliża się do zintegrowania poszczególnych części Ja i zaakceptowania własnych doświadczeń.
Rolą terapeuty, jest szeroko rozumiane wspieranie klienta w eksplorowaniu własnych uczuć i przeżyć. Tak samo klient, jak i terapeuta są aktywnymi uczestnikami procesu. Nawiązanie autentyczna relacji terapeutycznej stanowi dla klienta szansę rozwoju.

Autorka: Karolina Arczewska