W poprzednim artykule o tematyce okołoegzaminowej pisałem, na co uczeń powinien zwracać uwagę podczas przygotowań, by zarówno być efektywnym, jak i dbać o swój dobrostan. Teraz chciałbym zwrócić się do Ciebie, drogi rodzicu, by przekazać Ci trochę wiedzy, która ułatwi przejście przez ten trudny okres i pomoże Ci zorganizować odpowiednie warunki dla dziecka. 

Teorię sześciu podstawowych potrzeb dziecka sformułował Jeffrey Young, słynny psycholog, twórca terapii schematów. Do kluczowych potrzeb należą: 

• Potrzeba bezpieczeństwa – jedna z najważniejszych potrzeb. Składają się na nią zarówno stworzenie warunków fizycznych, które zapewnią stabilny i komfortowy rozwój, a także odpowiednie warunki psychologiczne – emocjonalne wsparcie rodziców, pewność dziecka, że w razie niepowodzeń nie będzie musiało się mierzyć z brakiem akceptacji, tolerancja, szacunek, miłość.
   
• Potrzeba autonomii – znalezienie złotego środka między brakiem zainteresowania dzieckiem a gorliwą nadopiekuńczością jest bardzo ważne. Danie dziecku przestrzeni do stanowienia o sobie pozytywnie wpłynie na jego rozwój. Oczywiście, kontrola tego, w jaki sposób nastolatek poczynia postępy w nauce jest uzasadnione, ale to dziecko samo wie najlepiej, co jeszcze powinno zrobić na danym etapie przygotowań. Pokieruj nastolatka na właściwy tor i spróbuj w pełni zaufać mu, że sobie poradzi.
   
• Potrzeba więzi – na tę potrzebę składają się trzy czynniki: opieka, troska i empatia. Na początku życia dziecka najczęściej osobą, która spełnia te potrzeby, jest matka. W okresie nastoletnim jednak dziecko potrzebuje równie mocno kontaktu z rodzicami, jak i z rówieśnikami. Przeznaczanie czasu na naukę jest ważne, ale nie można odbierać dziecku możliwości spotykania się ze znajomymi. Spotkania wpływają znacząco na obniżenie poziomu stresu, co zwiększa motywację do nauki i poprawia koncentrację. Poza tym, w trakcie rozmowy z przyjaciółmi, nastolatki wymieniają się swoimi spostrzeżeniami co do materiału na egzaminy, co pomaga w przyswajaniu wiedzy.
   
• Potrzeba realnych ograniczeń – nastolatek potrzebuje ze strony rodziców postawionych granic i pewnego kompletu zasad, którego będzie musiało się trzymać. Wiąże się to także z ćwiczeniem samokontroli. Dziecko musi się liczyć z tym, że popełnione przez nie czyny mają konsekwencje. To, w jaki sposób zachowuje się rodzic, odgrywa dużą rolę. Jeżeli rodzic potrafi kontrolować swoje emocje i być konsekwentnym w swoich zachowaniach, nastolatek będzie czerpać naukę z postawy rodziców.
   
• Potrzeba autoekspresji – spełnienie jej otwiera drzwi do uczucia realizacji swoich celów przez nastolatka w przyszłych latach. Idąc podobnym tropem, co przy potrzebie autonomii, rodzic powinien dawać szansę dziecku na realizację swoich zainteresowań. Najprościej mówiąc – każdy z nas jest inny i doszukuje się znaczenia w odmiennych sferach życia. Nawiązując do tematyki egzaminów – nastolatek powinien mieć ostateczny głos w sprawie wybrania profilu szkoły średniej czy kierunku studiów. To da mu możliwość do przyszłej samorealizacji.
   
• Potrzeba poczucia własnej wartości – inaczej uczucie, że miłość otrzymywana od rodziców jest bezwarunkowa. Nastolatek nie potrzebuje wykazywać swojej wartości, by być wartym miłości. To samo tyczy się kwestii szkolnych. Wszyscy mają swoje wzloty i upadki. Słaba ocena nie powinna wiązać się ze złością i krytyką. Zamiast tego, skomplementuj swoje dziecko za jego osiągnięcia. Niech poczuje, że zasługuje na miłość i szacunek, jakim go obdarzasz. 

Dzięki zapewnieniu spełnienia powyższych potrzeb dziecko znajdować się będzie w optymalnych warunkach, dających mu możliwość na efektywny rozwój. Warto podkreślić, że na wyniki w szkole i na egzaminach nie wpływa tylko ilość poświęconego czasu na naukę przez dziecko, ale też jakość procesu nauki, odpowiednie nastawienie, możliwość odprężenia się i dobrostan psychiczny. Tak jak pisałem w poprzednim artykule – wyniki mogą być ważne, ale najważniejsze jest dobre samopoczucie dziecka. 

W imieniu poradni, wszystkim rodzicom chciałbym życzyć dużo spokoju i cierpliwości. Niech ten okres okaże się być nie tylko czynnikiem stresującym, ale i możliwością na rozwój, zarówno dziecka, jak i własny. 

Autor: Nikodem Wejerowski 

Bibliografia: 

• Olrick A.M., Olrick J., The 6 Needs of Every Child: Empowering Parents and Kids through the Science of Connection (2020)