Rodzice nastolatków wśród najczęstszych trudności, z którymi się spotykają na co dzień wymieniają zwykle „ciągłe siedzenie dziecka w telefonie” czy brak zainteresowań czymkolwiek innym niż elektronika. Zapewne niektórzy z nich zdziwiliby się słysząc od swoich dzieci, że dla nich problemem bywa niedostępność rodzica, który zaproszony do rozmowy czy wspólnej aktywności…siedzi w telefonie.

Wraz z rozwojem technologicznych innowacji oraz przenoszenia życia do urządzeń mobilnych, naturalnym szczególnie dla młodych, stało się budowanie relacji przez media społecznościowe i komunikatory. Także w rodzinach opcja połączenia wszystkich domowników w grupę rodzinną i wymiana tam najważniejszych informacji stała się coraz bardziej powszechna. Między innymi z tego powodu stajemy wszyscy przed nowymi wyzwaniami w zakresie budowania relacji międzyludzkich.

Jednym ze zjawisk opisujących trudności w tym zakresie jest tzw. phubbing – termin określający ignorowanie rozmówcy w czasie interakcji twarzą w twarz na rzecz korzystania z telefonu komórkowego. Jest to połączenie słów phone,, czyli telefon oraz snubbing, czyli lekceważenie. Coraz częściej mówi się także o phubbingu rodzicielskim.

Phubbing rodzicielski

Phubbing rodzicielski to termin określający sytuację, w której rodzice w trakcie interakcji z dziećmi poświęcają więcej uwagi swoim urządzeniom mobilnym, niż nawiązywaniu kontaktu z dziećmi. Może to obejmować zarówno ignorowanie potrzeby emocjonalnej dziecka, jak i jego fizycznej obecności, np. spędzanie wspólnego czasu w towarzystwie telefonu, zamiast angażowania się w rozmowę czy zabawę z dzieckiem. Zjawisko to nie ogranicza się tylko do sytuacji, w których rodzice używają telefonów podczas rozmów z dziećmi, ale także w trakcie wspólnych posiłków, spacerów, a nawet wieczornych chwil spędzanych razem w domu.

Phubbing – jaki ma wpływ na dziecko?

Choć może się wydawać, że telefon to jedynie drobny element życia rodziców, to jego nadmierne używanie w towarzystwie dzieci może mieć głęboki wpływ na rozwój emocjonalny najmłodszych. Przede wszystkim, dziecko w okresie wczesnego dzieciństwa kształtuje swoje poczucie bezpieczeństwa i przynależności w oparciu o interakcje z opiekunami. Rodzice, jako główni „nauczyciele” emocji i relacji społecznych, odgrywają kluczową rolę w rozwoju dziecka. Gdy rodzic poświęca więcej czasu na korzystanie z telefonu, niż na bezpośrednią interakcję z dzieckiem, może to prowadzić do osłabienia więzi emocjonalnej między nimi. W dłuższej perspektywie, brak odpowiednich reakcji na potrzeby dziecka (zarówno fizyczne, jak i emocjonalne) może prowadzić do problemów z poczuciem własnej wartości u dziecka. Może ono zacząć czuć się nieważne lub niedostrzegane, co może prowadzić do zaburzeń w relacjach interpersonalnych w późniejszym życiu, takich jak problemy w budowaniu zdrowych więzi z rówieśnikami czy trudności w relacjach partnerskich.

Oczywiście, nie chodzi o całkowite unikanie technologii, ale raczej o świadome zarządzanie czasem spędzanym z dzieckiem, aby rodzice mieli możliwość w pełni angażować się w interakcje z dzieckiem.

Ukryte zagrożenie dla rozwoju społecznego

Dzieci uczą się podstawowych umiejętności społecznych przez obserwację dorosłych, zwłaszcza swoich rodziców. Brak pełnej uwagi rodziców, który objawia się w postaci phubbingu, może zaburzać proces uczenia się tych umiejętności. Dzieci, które nie otrzymują odpowiedniego wsparcia emocjonalnego i społecznego, mogą mieć trudności z rozwijaniem empatii, umiejętności rozwiązywania konfliktów czy nawiązywania i utrzymywania zdrowych relacji międzyludzkich. Co więcej, dzieci mogą podświadomie naśladować zachowania swoich rodziców. Jeżeli dziecko widzi, że rodzic spędza czas na telefonie, zamiast angażować się w rozmowę czy zabawę, zaczyna traktować podobnie interakcje z innymi ludźmi. Może to prowadzić do problemów w późniejszym wieku, np. uzależnienia od urządzeń mobilnych czy trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami.

Phubbing rodzicielski nie jest wynikiem celowego zaniedbania. Wiele osób, które regularnie korzystają z telefonów w obecności dzieci, nie zdaje sobie sprawy z negatywnego wpływu tego zachowania na swoje pociechy. Współczesny świat stawia rodziców przed wieloma wyzwaniami – od pracy zawodowej, przez zarządzanie domem, po obowiązki społeczne. W takich okolicznościach telefon staje się narzędziem, które pomaga w szybkim załatwianiu spraw codziennych. Jednak brak świadomości na temat wpływu technologii na więzi rodzinne może prowadzić do nieświadomego zaniedbania relacji z dzieckiem. Ponadto, media społecznościowe, powiadomienia i inne aplikacje stają się potężnym czynnikiem uzależniającym. Chęć bycia na bieżąco i nieprzerwane sprawdzanie telefonu mogą prowadzić do zaniedbania czasu spędzanego z rodziną.

Jak przeciwdziałać?

Aby przeciwdziałać phubbingowi rodzicielskiemu, warto wprowadzić kilka prostych zasad do życia codziennego. Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie problemu. Warto zapytać siebie, ile czasu spędzam z dzieckiem, naprawdę angażując się w interakcję, a ile czasu poświęcam na telefon? Kolejnym krokiem jest ustalenie granic, np. wyłączenie telefonu podczas posiłków czy wspólnych zabaw. Można także wprowadzić zasadę „bez telefonów” podczas ważnych chwil, takich jak wieczorny czas z dzieckiem czy wspólne wyjścia na spacer. Ważne jest również, aby rodzice stali się świadomi wpływu swojego zachowania na dzieci i zaczęli bardziej świadomie wykorzystywać technologie w sposób, który nie odbierze im więzi z dzieckiem.

Phubbing rodzicielski jest poważnym problemem, który może mieć długotrwały wpływ na rozwój emocjonalny i społeczny dziecka. Aby chronić swoje dzieci przed jego negatywnymi skutkami, rodzice powinni starać się świadomie zarządzać czasem spędzanym z dziećmi oraz unikać nadmiernego angażowania się w technologie, szczególnie w momentach, które powinny sprzyjać budowaniu więzi. Świadome korzystanie z technologii może pomóc w utrzymaniu równowagi między życiem zawodowym a rodzinnym, zapewniając jednocześnie dzieciom odpowiednią uwagę i wsparcie emocjonalne.

Autorka: Anita Lewandowska

Źródła:
• The Big Disconnect: Protecting Childhood and Family Relationships in the Digital Age, Dr. Catherine Steiner-Adair, 2013 r.
• Parent and child screen use and the effects of phubbing, Agata Błachnio, The Journal of Pediatrics, 2024 r.
• Dzieci rodziców nadużywających telefonów częściej chorują na depresję, Aneta Przepiórka, termedia.pl, 2024 r.