By odpowiedzieć na pytanie, czym jest histrioniczne zaburzenie osobowości (HPD), należy sprecyzować, czym w ogóle charakteryzują się zaburzenia osobowości.

Zaburzenia osobowości przejawiają się przede wszystkim trudnościami w funkcjonowaniu społecznym i w problemach funkcjonowania własnej jaźni. Objawiają się one konkretnie w:

• zaburzonym poczuciu własnej wartości,
• zachwianej tożsamości,
• braku umiejętności do nawiązywania i utrzymywania bliskich relacji,
• braku zdolności do rozumienia punktu widzenia innych,
• prowadzeniu do znacznego dystresu i znacznych trudnościach w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym, edukacyjnym czy zawodowym.

Warto na samym wstępie sprecyzować, że zaburzenia osobowości to jedynie konstrukt teoretyczny. Nie możemy mówić tutaj o chorobie, którą można zdiagnozować technikami obrazowania mózgu i leczyć lekami – tak jak schizofrenię czy chorobę Alzheimera. Dzięki Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 – obecnie używanej klasyfikacji – możemy ujmować te wymienione wcześniej cechy w zorganizowane konstrukty psychiczne, co pomaga w stawianiu diagnoz i podejmowaniu specjalistycznych działań pomocy psychologicznej. Wszystkie informacje zawarte w artykule bazują głównie na wiedzy, którą dostarcza ta klasyfikacja.

Osobowość histrioniczna – czym jest?

Nazwa tego zaburzenia pochodzi od “histrio” – łacińskiego słowa oznaczającego aktora. Tym samym, histrioniczne zaburzenie osobowości to taki wzorzec funkcjonowania osoby, który jest oparty na nadmiernej emocjonalności i ciągłym poszukiwaniu uwagi. Taka osoba zdaje się być bardzo teatralna. Jej emocje są zachwiane, cechuje się dramatyzowaniem oraz wyolbrzymianiem sytuacji i rzeczy. Osobowości histrioniczne łatwo ulegają wpływom, poszukują ciągle nowych wrażeń, doszukują się uznania i docenienia przez innych. Często zwracają uwagę na swoją własną fizyczność – zachowując się uwodzicielsko w niestosownych sytuacjach.

HPD należy do wiązki B rodzajów zaburzeń osobowości – do wiązki dramatyczno-emocjonalnej. W kategorii tej uwzględniamy również antyspołeczne zaburzenie osobowości, zaburzenie borderline oraz narcystyczne zaburzenie osobowości.

 

Kryteria diagnostyczne histrionicznego zaburzenia osobowości

By rozpoznać histrioniczne zaburzenie osobowości u osoby, ICD-10 zakłada, że spełnione muszą zostać co najmniej trzy wymienione poniżej kryteria:

• sugestywność
• poszukiwanie docenienia
• niestosowna uwodzicielskość
• teatralność
• koncentracja na atrakcyjności fizycznej
• płytka uczuciowość

Oczywiście, by zaburzenie osobowości zostało zdiagnozowane, należy przejść przez szereg testów wykonywanych przez specjalistów. Diagnoza psychologiczna osobowości to złożony proces, który może składać się z testów kwestionariuszowych, badań lekarskich i neurologicznych.

 

Jakie są przyczyny osobowości histrionicznej?

Naukowcy nie odkryli jeszcze bezpośrednich przyczyn tworzenia się zaburzeń osobowości. Istnieje jednak kilka najważniejszych hipotez, które mogą być użyteczne w wyjaśnieniu powstawania histrionicznego zaburzenia osobowości:

• Genetyka – zaburzenia osobowości mogą być dziedziczone.
• Trauma – przeżyta trauma w dzieciństwie może prowadzić do dysfunkcji w rozwoju, co prowadzi do tworzenia się zaburzeń osobowości.
• Sposób wychowania – osoba, która przeżywała w dzieciństwie relację z rodzicami opartą o niestabilną więź, przepełnioną wysokimi oczekiwaniami ze strony rodziców, których dziecko nie jest w stanie spełnić, jest bardziej narażona na wytworzenie osobowości histrionicznej.

Kto zmaga się z histrionicznym zaburzeniem osobowości?

Szacuje się, że około 9% całej populacji cierpi na przynajmniej jedno zaburzenie osobowości. HPD występuje u ok. 2-3% ludzi, z czego kobiety mają czterokrotnie większą szansę na otrzymanie diagnozy histrionicznego zaburzenia osobowości w porównaniu do mężczyzn. Badania jednak wskazują na to, że kobiety mogą być za często diagnozowane ze względu na to, że bezpośredniość w ukazywaniu własnej seksualności u kobiet jest mniej przyzwalana społecznie. Mężczyźni za to rzadziej dzielą się swoimi objawami, przez co mogą być za rzadko diagnozowani.

Jak można leczyć osobowość histrioniczną?

Najskuteczniejszą metodą podejmowaną w walce z HPD jest psychoterapia. Najczęściej jest to terapia psychodynamiczna oraz poznawczo-behawioralna, w szczególności analiza funkcjonalna (FAP). Choć do tej pory nie powstały leki na zaburzenie osobowości histrionicznej, często w farmakoterapii stosuje się środki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe, gdyż zaburzenia te zwykle współwystępują z HPD.

 

Autor: Nikodem Wejerowski

Bibliografia:

• Cierpiałkowska (2021). Psychopatologia.
• Gałecki (2022). Badanie stanu psychicznego. Rozpoznania według ICD-11.
• French J.H., Shrestha S. (2019). Histrionic Personality Disorder.
• World Health Organization(WHO). (1993). The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders. World Health Organization.