Każdy z nas ma swój unikalny sposób bycia. Jedni kochają towarzystwo i energię tłumu, inni cenią spokój w domowym zaciszu. Na tym kontinuum znajdują się również osoby bliżej środka, z elastycznymi potrzebami. Nazywamy te sposoby na funkcjonowanie w społeczeństwie za pomocą pojęć, kolejno: ekstrawersja, introwersja i ambiwersja. 

Należy jednak zwrócić uwagę, że powszechne wyobrażenia o ekstrawertykach jako „żywiołowych duszach towarzystwa”, a o introwertykach jako „nieśmiałych samotnikach” są uproszczone i nie oddają złożoności teorii osobowości. Zamiast myśleć o tych kategoriach w sposób zero-jedynkowy, warto spojrzeć na te pojęcia jako na spektrum cech, których wyraz zmienia się w zależności od temperamentu i doświadczeń osoby, ale i samej przeżywanej sytuacji w danym momencie. 

 

Ekstrawertyk – teoretyczne podstawy 

Współcześnie ekstrawersję najczęściej rozpatruje się w ramach modelu Wielkiej Piątki, skonstruowanej przez Costę i McCrae. Jest to pięcioczynnikowy model osobowości, który zakłada, że osobowość człowieka można opisać za pomocą pięciu podstawowych wymiarów: ekstrawersji, ugodowości, sumienności, neurotyczności i otwartości na doświadczenie. Każdy z czynników stanowi pewne spektrum. Nie należy rozumieć tych cech jako etykiety przylepionej do osoby. 

W modelu Big Five ekstrawersja zatem nie sprowadza się jedynie do bycia towarzyskim, ale jest wielowymiarową cechą, która obejmuje szereg powiązanych ze sobą aspektów. Osoby wysoko ocenione na skali ekstrawersji zazwyczaj: 

• Lubią przebywać wśród ludzi – odczuwają przyjemność z kontaktów społecznych, łatwo nawiązują znajomości, dobrze czują się w grupie
• Są asertywne i pewne siebie – chętnie przejmują inicjatywę, wypowiadają się swobodnie, potrafią wyrażać swoje potrzeby.
• Wykazują wysoki poziom energii i aktywności – są dynamiczne, często podejmują nowe działania.
• Często doświadczają pozytywne emocje – ekstrawertycy mają tendencję do myślenia optymistycznego, do odczuwania radości i entuzjazmu.
• Szukają stymulacji w otoczeniu – preferują intensywne doświadczenia, nowe sytuacje, zmienne środowiska.

W praktyce cechy te oznaczają, że ekstrawertyk może być osobą, która z łatwością odnajduje się w zespole, nie boi się wystąpień publicznych, chętnie uczestniczy w wydarzeniach towarzyskich i nie unika ryzyka. Co ważne, ekstrawertycy zazwyczaj regenerują energię poprzez kontakt z otoczeniem – obecność innych ludzi pobudza i motywuje. 

 

Introwersja – czym się charakteryzuje? 

Introwertyzm stanowi przeciwległy biegun ekstrawersji w modelu Wielkiej Piątki. Sami introwertycy przedstawiani są niekiedy jako wycofani czy zamknięci w sobie. Model ten jednak pokazuje, że rzeczywisty obraz jest znacznie bardziej złożony. Introwertyzm nie jest jedynie nie posiadaniem w sobie cechy towarzyskości, ale jest odmiennym sposobem funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i społecznego. 

W ramach Big Five introwertyzm nie jest definiowany jako odrębna cecha, lecz jako niskie natężenie cechy ekstrawersji. Oznacza to, że introwertycy przejawiają niższy poziom tych tendecji, które charakteryzują ekstrawertyków. Co ważne, introwesja nie jest tożsama z byciem aspołecznym, lecz wiąże się z innym sposobem przetwarzania bodźców z otoczenia. Osoby introwertyczne zwykle: 

• Cenią sobie spokój w domowym zaciszu – dobrze czują się we własnym towarzystwie, często preferują ciche środowiska, kameralne rozmowy i głębokie relacje.

• Potrzebują więcej czasu na przetwarzanie informacji – ich sposób reagowania na bodźce bywa wolny i refleksyjny.

• Wolą słuchać niż mówić – są uważnymi słuchaczami, z reguły unikają dominacji w rozmowie i działają z rozwagą.

• Regenerują energię w samotności – zamiast szukać zewnętrznych bodźców, introwertycy odzyskują siły poprzez introspekcję i ciszę. 

 

Ambiwertyk – kto to? 

Choć introwersja i ekstrawersja przedstawiane są jako dwa przeciwległe bieguny osobowości, większość osób znajduje się na środku tego spektrum. Właśnie w tym miejscu pojawia się pojęcie ambiwersji – określenie osób, które w zależności od sytuacji wykazują cechy zarówno ekstrawertyczne lub introwertyczne. 

Ambiwertyk potrafi czerpać energię raz z kontaktów społecznych, raz z przebywania ze samym sobą. Osoby te nie są wyraźnie ekstrawertyczne ani introwertyczne. Ich funkcjonowanie dostosowuje się do przeżywanych potrzeb i kontekstu społecznego, w którym przebywają. Ambiwersja jest zatem zdolnością elastycznego reagowania na doświadczenia w świecie wewnętrznym i zewnętrznym. Tak samo w modelu Wielkiej Piątki – ambiwersja nie jest oddzielnym wymiarem. Ambiwersję odnosimy do osiągniętych średnich wyników na skali ekstrawersji. 

 

Osobowość poza stereotypami 

Zrozumienie, czym naprawdę są introwersja, ekstrawersja i ambiwersja, pozwala spojrzeć na osobowość z większą wrażliwością: bez szufladkowania i uproszczeń. Introwertyk to nie zawsze ktoś nieśmiały, a ekstrawertyk nie musi być duszą towarzystwa. W rzeczywistości każdy z nas funkcjonuje nieco inaczej, a wielu ludzi znajduje się gdzieś pośrodku – potrafiąc odnaleźć się zarówno w ciszy, jak i wśród innych. 

To, co często traktujemy jako stałą cechę, bywa bardziej płynnym i elastycznym sposobem bycia. Zamiast więc próbować dopasować się do szkodliwych etykiet, lepiej zadać sobie pytanie: jak naprawdę funkcjonuję i czego potrzebuję? 

Bo niezależnie od tego, czy bliżej nam do etykiety „samotnika”, „duszy towarzystwa” czy kogoś pomiędzy – najważniejsze to zrozumieć siebie i pozwolić sobie być właśnie takim, jakim się jest! 

Autor: Nikodem Wejerowski