Współczesne badania nad neuronauką, funkcjonowaniem poznawczym i różnicami płci wyraźnie pokazują, że przebieg ADHD u kobiet może być inny, bardziej złożony i częściej niewidoczny na pierwszy rzut oka.

Zrozumienie tego odmiennego profilu objawów jest kluczowe – zarówno dla kobiet, jak i ich rodzin. Dzięki temu można budować lepsze wsparcie, redukować poczucie winy i błędne przekonania oraz umożliwić kobietom dostęp do odpowiedniej diagnozy i terapii.

ADHD u kobiet – charakterystyka i typowy przebieg

Obraz ADHD u kobiet rzadziej obejmuje nadmierną ruchliwość, a częściej – trudności o charakterze poznawczym i emocjonalnym. Badania pokazują, że symptomy te pojawiają się już w dzieciństwie, ale często są ignorowane lub interpretowane jako „nieśmiałość”, „chaotyczność”, „bałaganiarstwo” albo „zbytnia emocjonalność”.

Najczęściej opisywane cechy ADHD u kobiet:

• trudności w utrzymaniu koncentracji, szczególnie przy zadaniach monotonnych,
• łatwe rozpraszanie i podatność na przeciążenie bodźcami,
• problemy z organizacją – zarówno czasu, jak i przestrzeni,
• zapominanie, gubienie przedmiotów, trudność w planowaniu krok po kroku,
• wewnętrzny niepokój, szybkie tempo myśli, trudność w „wyłączeniu się”,
• duża wrażliwość emocjonalna, niestabilność nastroju, szybkie narastanie frustracji,
• zmęczenie wynikające z ciągłego nadkompensowania i „trzymania się w ryzach”.

To właśnie wewnętrzny charakter objawów jest jednym z powodów, dla których ADHD u kobiet bywa przeoczane. Trudności, choć realne i wpływające na życie, nie muszą być widoczne dla otoczenia, zwłaszcza jeśli kobieta przez lata wypracowała strategie maskujące.

Dlaczego ADHD u kobiet jest rzadziej diagnozowane?

1. Maskowanie i nadmierne dostosowywanie się
Dziewczynki od wczesnych lat uczone są, by być grzeczne, spokojne i samodzielne. W efekcie wiele z nich wkłada ogromny wysiłek w kontrolowanie zachowania i kompensowanie trudności.
Maskowanie może obejmować:
• przygotowywanie się „podwójnie” do zadań,
nadmierne poleganie na pamięci emocjonalnej i intuicji,
• unikanie sytuacji, w których deficyty byłyby widoczne.
Taka strategia działa krótkoterminowo, ale z czasem prowadzi do wyczerpania, lęku, poczucia porażki i niewidocznych kryzysów psychicznych.

2. Stereotypowy obraz ADHD
Przez lata ADHD definiowano poprzez objawy takie jak bieganie, przeszkadzanie, impulsywność.
Tymczasem u wielu dziewcząt i kobiet prezentuje się ono jako:
• „marzycielstwo”,
• trudności z koncentracją,
• ciche wycofanie,
• labilność emocjonalna.
To sprawia, że ich trudności bywają mylone z cechami osobowości, lenistwem, niską motywacją czy brakiem staranności.

3. Dominacja podtypu nieuważnego
U kobiet najczęściej spotykany jest podtyp nieuważny.
Charakteryzuje się on głównie deficytami koncentracji i organizacji, bez koniecznej obecności nadruchliwości.
Ten profil objawów:
• rzadziej zwraca uwagę nauczycieli,
• mniej zaburza codzienne zachowania z perspektywy otoczenia,
• częściej bywa bagatelizowany.
Badania pokazują, że kobiety z tym podtypem długo nie trafiają do specjalisty – diagnoza bywa stawiana dopiero w dorosłości, często po latach zmagania się z niepowodzeniami edukacyjnymi lub problemami w pracy.

Wpływ hormonów na objawy ADHD

U kobiet wahania poziomu estrogenów i progesteronu modulują funkcjonowanie neuroprzekaźników – w tym dopaminy i noradrenaliny – odpowiedzialnych za uwagę i regulację emocji.
To sprawia, że objawy ADHD:
• nasilają się przed menstruacją,
• mogą się zmieniać w okresie dojrzewania,
• często ulegają zaostrzeniu w ciąży i połogu,
• wyraźnie nasilają się w czasie menopauzy.​
Zmienność hormonalna jest jednym z powodów, dla których kobiety odczuwają ADHD nie jako stały, jednolity wzorzec, ale jako oscylację pomiędzy okresami względnej stabilności i wyraźnych trudności.

ADHD a poczucie własnej wartości

Wiele kobiet z ADHD w dorosłości relacjonuje wieloletnie doświadczenia:
• poczucia bycia „gorszą”,
• chronicznego napięcia,
• przekonania, że „wszystko mnie przerasta”,
• wstydu związanego z trudnościami, które innym przychodzą łatwo.

Wynika to z faktu, że objawy ADHD bardzo często są interpretowane jako cechy charakteru, a nie jako element neurobiologicznej różnicy. Brak diagnozy sprzyja samokrytyce i obwinianiu siebie, podczas gdy właściwe rozpoznanie przynosi zrozumienie i ulgę.

Znaczenie diagnozy i terapii

Dostęp do rzetelnej diagnozy jest kluczowy, ponieważ:
• obniża poziom autoobwiniania,
• daje możliwość stosowania skutecznych metod terapeutycznych,
• pozwala kobietom lepiej zrozumieć swoje potrzeby i ograniczenia,
• ułatwia rodzinom i partnerom budowanie adekwatnego wsparcia,
• umożliwia terapię, która pomaga regulować emocje i zwiększać funkcjonowanie poznawcze.

Terapia, w tym podejście poznawczo-behawioralne, wspiera kobiety w budowaniu strategii organizacji, redukowaniu przeciążenia i zrozumieniu własnych schematów zachowania. Obejmuje również rozwijanie myślenia adaptacyjnego poprzez identyfikowanie i kwestionowanie negatywnych, zbyt pozytywnych i niepomocnych myśli oraz radzenie sobie z prokrastynacją.

 

Autorka: Monika Wierbiłowicz