Wszyscy ludzie przeżywają emocje, uświadamianie sobie ich istnienia, dopuszczanie ich do siebie, definiowanie i zapamiętywanie może jednak stanowić spore wyzwanie. Musimy nauczyć się żyć z całym spektrum emocji, które służą, by nas ostrzec, chronić i łączyć.

Zaciekaw się, bądź detektywem

Czasem mamy wrażenie, że emocje biorą się znikąd. Siedzisz w domu i nagle ogarnia cię niepokój, doświadczasz reakcji ciała (napięcia mięśni, szybszego bicia serca, jest Ci ciepło, zimno a może pocą Ci się ręce?). Może masz tak, że emocje pojawiają się o określonej porze? np. kiedy budzisz się wcześnie rano? (odczuwasz smutek, apatię, ogarnia Cię rozpacz na myśl o całym dniu, który przed Tobą?).

Często emocja wydaje się być odruchowa i przelotna, dopiero po czasie jesteś w stanie dostrzec, że się pojawiła, zauważasz ją i nadajesz jej etykietę.

Czy zauważasz jakiś wzór? Czy pewne zdarzenia/miejsca/okoliczności ludzie wywołują u Ciebie określone emocje?

Rozpoznanie takich czynników może być dobrym sposobem by zacząć rozumieć siebie a w dalszej perspektywie by umieć się na nie przygotować i wyposażyć w odpowiednie umiejętności/narzędzia pomocne do lepszego radzenia sobie.

Zrozum znaczenie swoich uczuć

Uczucia mają związek z tym, co ma dla Ciebie znaczenie. Pomyśl o wartościach, które cenisz.

Jeśli czujesz się samotny to znaczy, że ważne są dla Ciebie związki z ludźmi. Jeśli odczuwasz strach to znaczy, że coś/ktoś, co ma dla Ciebie duże znaczenie widzisz, jako zagrożone/znalazło się w niebezpieczeństwie. Zazdrość o partnera pokazuje, że relacja z nim wydaje Ci się być zagrożona i jednocześnie pokazuje, że relacja z nim jest dla Ciebie bardzo istotna.

Myśli mogą kreować uczucia, a uczucia myśli.

Myśli mogą prowadzić do uczuć, tak samo uczucie może być zaczynem myśli. Myśli nie stanowią przeciwieństwa uczuć, są po prostu czymś innym.

Myśl „jestem nieudacznikiem” może doprowadzić do odczuwania np. smutku, wstydu. Emocja/Uczucie np. złość może wywoływać myśli, że wszyscy wchodzą Ci w drogę, że Cię lekceważą albo mają do Ciebie wrogie uczucia. Jakby uczucie, które odczuwasz sugerowało, co powinieneś myśleć o sobie/ludziach/świecie.

Co myślisz na temat uczuć?

Kolejnym zagadnieniem są nasze uczucia i myśli na temat własnych uczuć, które mogą być dodatkowym problemem. Jeśli odczuwasz niepokój i niepokoisz się, że to odczuwasz prawdopodobnie nastąpi eskalacja i stanie się on jeszcze większy. To samo stanie się, kiedy zaczniesz negatywnie myśleć na temat swojego stanu emocjonalnego. Jeśli zrozumiesz i zaakceptujesz uczucie jest szansa, że stopniowo wygaśnie zamiast się wzmacniać.

Naucz się rozpoznawać 5 elementów

W tym ujęciu emocje składają się z pięciu elementów: doznań, przekonań, celów, zachowań i relacji interpersonalnych.

Doznania: kiedy doświadczasz jakiejś emocji zadaj sobie pytanie: „w której części ciała czujesz zmianę, jakie to odczucia, czym się charakteryzują?” np. kiedy odczuwasz złość ciało może być napięte w klatce piersiowej i rękach, serce bije szybciej.

Przekonania: Kiedy odczuwamy np. złość ma to silny związek z myślą lub przekonaniem na temat tego, co się dzieje. Mogę myśleć np. że ktoś celowo robi mi na złość, albo ignoruje to, co dla mnie ważne. Zastanów się jakie przekonania o sobie/ludziach/świecie zapraszają Cię do odczuwania złości.

Cele: Myśl czy stwierdzenie faktu same w sobie nie zawsze muszą wywołać emocje. Potrzebny jest cel/wartość mające dla Ciebie znaczenie. Kiedy stoisz w korku i masz cel np. „musisz dojechać na czas” dodatkowo nadajesz wartość punktualności jest spora szansa, że poczujesz niepokój może złość i lęk przed oceną? Jeśli punktualność nie jest dla Ciebie wartością Twoje emocje mogą być zupełnie inne.

Zachowania: Mamy swoje indywidualne tendencje do pewnych zachowań ściśle związanych z odczuwanymi w danym momencie emocjami. Np. w przypadku gniewu można zacisnąć pięści, kopnąć w coś nogą, dążyć do konfrontacji albo jej unikać.

Relacje interpersonalne: Jakie są Twoje relacje z innymi, kiedy odczuwasz daną emocje?. Wycofujesz się, obrażasz, a może szukasz pociechy?

Zagłębienie się w pięć elementów emocji może być punktem wyjścia do zmiany. Kiedy potrafimy je rozpoznawać możemy zacząć myśleć o dokonywaniu wyboru i próbować je zmieniać. Możemy łagodzić doznania za pomocą medytacji, technik oddechowych lub innych dopasowanych do nas metod uspokajania się, możemy zmieniać przekonania (na temat siebie/ludzi/świata), cele, zachowania oraz relacje wchodząc w bardziej satysfakcjonujące związki, odważając się na proszenie o wsparcie w trudnych chwilach. Zmiany wymagają wysiłku, akceptacji podejścia, że robić postępy możesz działając w sposób niedoskonały, akceptacji chwilowej niewygody by w końcu osiągnąć to, do czego zmierzasz.

 

Autorka: Sara Struzik

Robert L. Leahy, Nie wierz we wszystko, co czujesz. Rozpoznaj swoje emocje i uwolnij się od lęków REBIS Poznań 2021